Astma oskrzelowa: objawy, rozpoznanie i zasady leczenia

Astma to przewlekłe zapalenie dróg oddechowych, w którym oskrzela reagują skurczem na bodźce obojętne dla osoby zdrowej. Choroby nie da się usunąć, ale przy prawidłowym leczeniu większość chorych funkcjonuje bez ograniczeń.

Objawy

• Świszczący oddech, najwyraźniejszy przy wydechu.
• Duszność i uczucie ciasnoty w klatce piersiowej.
• Kaszel nasilający się w nocy i nad ranem, często suchy i męczący.
• Objawy wyzwalane przez wysiłek, zimne powietrze, infekcję, dym albo kontakt z alergenem.
• Zmienność objawów w czasie, z okresami całkowitej remisji.

Charakterystyczna jest właśnie zmienność. Pacjent z astmą może przez tygodnie nie odczuwać niczego, a potem po jednej infekcji wirusowej mieć objawy przez kolejny miesiąc. Wariant kaszlowy przebiega bez słyszalnych świstów i bywa mylony z przewlekłym zapaleniem oskrzeli.

Rozpoznanie

1. Wywiad obejmujący charakter i zmienność objawów, czynniki wyzwalające, obciążenie rodzinne oraz współistnienie alergicznego nieżytu nosa i wyprysku atopowego.
2. Spirometria z próbą rozkurczową. Istotna poprawa FEV1 po leku rozszerzającym oskrzela potwierdza odwracalność obturacji.
3. Pomiar szczytowego przepływu wydechowego prowadzony w domu przez dwa tygodnie, pokazujący zmienność dobową.
4. Próba prowokacyjna z metacholiną przy prawidłowej spirometrii i utrzymującym się podejrzeniu.
5. Pomiar tlenku azotu w powietrzu wydychanym jako wskaźnik zapalenia eozynofilowego.
6. Diagnostyka alergologiczna w celu ustalenia czynnika wyzwalającego i kwalifikacji do immunoterapii.

Leczenie: dwa rodzaje leków

Najczęstszy błąd polega na odstawianiu leku kontrolującego, gdy objawy ustąpią. Zapalenie utrzymuje się mimo braku dolegliwości, a przerwanie leczenia prowadzi do zaostrzenia zwykle po kilku tygodniach. Drugi typowy problem to nadużywanie leku doraźnego: konieczność sięgania po niego częściej niż dwa razy w tygodniu oznacza, że choroba nie jest kontrolowana i wymaga korekty leczenia podstawowego.

Technika inhalacji

Skuteczność leczenia wziewnego zależy od tego, ile leku dotrze do oskrzeli. Błędy w technice są powszechne i bywają prawdziwą przyczyną braku poprawy, mylnie interpretowanego jako ciężki przebieg choroby.

• Inhalator ciśnieniowy wymaga skoordynowania uwolnienia dawki z powolnym, głębokim wdechem. Komora inhalacyjna usuwa ten problem i powinna być stosowana u dzieci oraz u wszystkich, którzy mają trudność z synchronizacją.
• Inhalator proszkowy wymaga wdechu szybkiego i energicznego, czyli odwrotnie niż ciśnieniowy.
• Po wdechu zatrzymuje się oddech na około dziesięć sekund.
• Po każdej inhalacji sterydu płucze się jamę ustną, żeby zmniejszyć ryzyko grzybicy i chrypki.
• Technikę warto sprawdzać przy każdej wizycie kontrolnej, a nie tylko na początku leczenia.

Plan działania na zaostrzenie

Każdy chory powinien mieć pisemny plan opisujący, co zrobić przy pogorszeniu: kiedy zwiększyć dawkę leku kontrolującego, po ile dawek leku doraźnego sięgnąć, kiedy włączyć steryd doustny i w którym momencie zgłosić się po pomoc. Taki dokument ustala lekarz prowadzący i aktualizuje go na wizytach kontrolnych.

Do sygnałów wymagających pilnej pomocy należą: narastająca duszność mimo leku doraźnego, mówienie pojedynczymi słowami, przyspieszony oddech, sinica warg oraz spadek szczytowego przepływu wydechowego poniżej połowy wartości najlepszej dla danego pacjenta.