Alergia wziewna: pyłki, roztocza, pleśnie i sierść zwierząt

Alergia wziewna to reakcja na cząstki unoszące się w powietrzu: pyłki roślin, odchody roztoczy kurzu domowego, zarodniki pleśni i złuszczony naskórek zwierząt. Objawy dotyczą nosa, spojówek i oskrzeli, a ich rytm w ciągu roku zdradza alergen szybciej niż niejedno badanie.

Alergeny sezonowe i całoroczne

Podział ma znaczenie praktyczne, bo od niego zależy sposób leczenia. Objawy sezonowe łatwiej przewidzieć i wyprzedzić lekami, całoroczne wymagają pracy nad środowiskiem domowym.

• Pyłki drzew od lutego do maja: leszczyna i olcha najwcześniej, potem brzoza, która w Polsce uczula najczęściej spośród drzew.
• Pyłki traw i zbóż od maja do lipca, z najwyższymi stężeniami w czerwcu. Najczęstsza przyczyna kataru siennego w naszej strefie.
• Pyłki chwastów od lipca do września, przede wszystkim bylica i komosa, a w części kraju coraz częściej ambrozja.
• Zarodniki pleśni, głównie Alternaria i Cladosporium, z maksimum późnym latem i wczesną jesienią, a w wilgotnych mieszkaniach przez cały rok.
• Roztocza kurzu domowego przez cały rok, z nasileniem jesienią i zimą, kiedy rzadziej wietrzymy pomieszczenia.
• Alergeny zwierząt przez cały rok, obecne także w mieszkaniach, w których nigdy nie było zwierzęcia, bo przenoszą się na odzieży.

Jak rozpoznać, co uczula, po samym przebiegu objawów

Ten wywiad nie zastępuje badania, ale pozwala zawęzić panel testów i uniknąć oznaczania kilkudziesięciu alergenów naraz.

Objawy, których nie należy lekceważyć

Alergiczny nieżyt nosa bywa traktowany jak drobna niedogodność, choć nieleczony pociąga za sobą konkretne następstwa. Przewlekła blokada nosa wymusza oddychanie przez usta, pogarsza jakość snu i obniża koncentrację, a u dzieci przekłada się na wyniki w szkole. Obrzęk błony śluzowej upośledza drożność trąbki słuchowej i sprzyja wysiękowemu zapaleniu ucha środkowego.

Osobną kwestią jest związek z dolnymi drogami oddechowymi. U znacznej części osób z astmą współistnieje alergiczny nieżyt nosa, a jego leczenie poprawia kontrolę astmy. Kaszel po wysiłku, świszczący oddech i uczucie ciasnoty w klatce piersiowej u osoby z katarem siennym wymagają oceny pulmonologicznej.

Leczenie

1. Ograniczenie ekspozycji: pokrowce barierowe i pranie pościeli w 60 stopniach przy uczuleniu na roztocza, wietrzenie wieczorem i mycie włosów przed snem w sezonie pylenia, kontrola wilgotności przy pleśniach.
2. Glikokortykosteroidy donosowe stanowią podstawę leczenia umiarkowanego i ciężkiego nieżytu nosa. Działają po kilku dniach regularnego stosowania, więc warto zacząć przed spodziewanym początkiem sezonu.
3. Leki przeciwhistaminowe drugiej generacji znoszą świąd, kichanie i wodnisty wyciek, słabiej działają na blokadę nosa.
4. Płukanie nosa solą fizjologiczną mechanicznie usuwa pyłki z błony śluzowej i jest bezpieczne także u małych dzieci.
5. Immunoterapia alergenowa pozostaje jedyną metodą wpływającą na naturalny przebieg choroby, a nie tylko na objawy.

Reakcje krzyżowe

Białka o podobnej budowie występują w niespokrewnionych organizmach, dlatego osoba uczulona na pyłek brzozy może reagować na surowe jabłko, marchew, orzech laskowy i selera. Objawy ograniczają się zwykle do świądu i pieczenia w jamie ustnej, ustępują w ciągu kilkunastu minut i nie występują po obróbce termicznej, bo białko traci strukturę po podgrzaniu.

• Brzoza: jabłko, gruszka, wiśnia, brzoskwinia, marchew, seler, orzech laskowy, migdał.
• Bylica: seler, marchew, przyprawy z rodziny selerowatych, słonecznik, rumianek.
• Trawy: pomidor, melon, arbuz, mąka pszenna u części osób.
• Roztocza: krewetki, kraby, ślimaki i inne skorupiaki oraz mięczaki.
• Lateks: banan, awokado, kiwi, kasztan jadalny.